Ο Δήμος
ΔΗΜΟΣ ΦΥΛΛΟΥ
ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ-ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ
Ο Δήμος Φύλλου σχηματίστηκε με το Β.Δ. της 31ης Μαρτίου 1883(ΦΕΚ 126) «Περί της εις δήμους διαιρέσεως της εν τω νομώ Τρικκάλων επαρχίας Καρδίτσης» . Κατατάχθηκε στη Β΄τάξη με πληθυσμό 3550 κατοίκους και έδρα το Κοτσερή (Ιτέα) .
Αρχική σύσταση
Απογραφή 1881
Συνολικός Πληθυσμός : 3550 κάτοικοι . Αναλυτικότερα :
Κοτσερή(Ιτέα 690 κατοίκους)
Μισσαλάρ(Συκεών 306 κατ.)
Μπουλή(Αστρίτσα 308 κατ.)
Γιαννίκι(Συνοικισμός Ιτέας 109 κατ.)
Αλμαντάρ(Αμπελώνας 197 κατ.)
Μολόσι (Συν/σμός Ιτέας 191 κατ.)
Σαμπαλή(Φύλλο 371 κατ.)
Ηλιά(Συν/σμός Ιτέας 104 κατ.)
Τεκελί(Μικρό Βουνό 127 κατ.)
Πέτρινο(211 κατ.)
Άγιος Δημήτριος(183 κατ.)
Δουβλατάν(Μεσορράχη 129 κατ.)
Τσιαμπασλάρ(Βούναινα 40 κατ.)
Λασποχώρι(Λεύκη 226 κατ.)
Μεταγενέστερες προσαρτήσεις : Ορφανά Άνω , Ορφανά Κάτω (358 κατοίκους) .
Ονομασία
Το όνομα του Δήμου προέρχεται από την αρχαία πόλη Φύλλο ή Φυλλούς . Ο κάτοικος ονομαζόταν Φυλλαίος . Κατά το σχηματισμό του Δήμου , προτάθηκε από τη νομαρχία να ονομαστεί δήμος «Ενιπέων» από τον ομώνυμο παραπόταμο (Υπ. Εσ. 8639/ 34012/ 7 Σεπτεμβρίου 1882) . Την ονομασία «Φύλλου» επέλεξε ο αρχαιολόγος Π. Ευστρατιάδης (Αρ. Ετ. Αρχ. Π.Ε. , πρότ. Γ.Ε. αρχαιοτήτων 2726/ 12 Σεπτεμβρίου 1882) .
Πληθυσμός
Το1889 ο πληθυσμός ανερχόταν σε 4241 κατοίκους , το 1896 σε 3879 κατοίκους , το 1907 σε 4205 κατοίκους , το 1951 σε 5.349 κατοίκους , το 1961 σε 5.798 κατοίκους , το 1971 σε 4.801 κατ., το 1981 σε 4.390 κατ., ενώ σήμερα ,σύμφωνα με την απογραφή του 2001 , έχει συνολικά 4.043 κατοίκους και αποτελείται από τα Δημοτικά Διαμερίσματα : Αστρίτσης(195 κατ.) , Λεύκης(321 κατ.) , Ορφανών(419 κατ.) , Πέτρινου(371κατ.) , Συκεών(380 κατ.) , Φύλλου(929 κατ.) , ως Έδρα του Δήμου ορίστηκε η Ιτέα(1.431 κατ.) .Ο μόνιμος πληθυσμός ανήκει , σε μεγάλο βαθμό, στην ομάδα των ηλικιών πάνω από 55 ετών (31% στη βάση της απογραφής του 1991) . Παρατηρείται δε ότι οι νέοι άνθρωποι (15 – 24 ετών και 25 – 39 ετών ) που μένουν στις κοινότητες της περιοχής είναι λίγοι (13,5% και 17% αντίστοιχα) . Άρα ο μόνιμος πληθυσμός αποτελείται στο μεγαλύτερο τμήμα του από ηλικιωμένους ανθρώπους .
Πηγή : ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ Α.Ε Τοπικό Αναπτυξιακό Πρόγραμμα 6ης Εδαφικής Περιφέρειας Ν.Καρδίτσας(Καρδίτσα 1998)
Οικισμοί
Οι κοινότητες Αστρίτσα , Λεύκη, Ορφανά, αποτελούν ενιαίους οικισμούς ενώ η Ιτέα έχει συνοικισμό το Ηλιά , το Πέτρινο την Μεσοράχη, η Συκεώνα τη Μαγουλίτσα και το Φύλλο τον Αμπελώνα .
Γεωγραφική θέση - Έκταση
Ο Δήμος Φύλλου βρίσκεται στην ΒΑ πλευρά του Ν. Καρδίτσας και συνορεύει με τους Δήμους Παλαμά, Σοφάδων και Άρνης . Η ευρύτερη περιοχή του Δήμου είναι πεδινή εκτός από τα δημοτικά διαμερίσματα Πέτρινου και Συκεώνας , που είναι ημιορεινά . Το κλίμα της περιοχής μπορεί να θεωρηθεί ως ηπειρωτικό με εναλλαγή υγρής και ξηρής περιόδου . Στην περιοχή υπάρχουν τα βουνά Δογατζής , Κλαρί , Παλιομοναστήρι , Γκόρμα , Αλωνάκι , που ανήκουν στα δημοτικά διαμερίσματα Πέτρινου , Συκεώνας , Φύλλου και Ορφανών . Το υψόμετρο της περιοχής είναι 113 μέτρα . Η έκταση του Δήμου είναι 139.155 στρέμματα . Αναλυτικότερα η έκταση που λαμβάνουν τα δημοτικά διαμερίσματα είναι η ακόλουθη : Αστρίτσα 10.023 στρεμ., Ιτέα 25.156 στρεμ., Λεύκη 14.027 στρεμ., Ορφανά 14.421 στρεμ., Πέτρινο 26.334 στρεμ., Συκεώνα 25.000 στρεμ., Φύλλο 24.194 στρέμματα .
Έμβλημα του Δήμου
Το δημοτικό συμβούλιο πρότεινε ως έμβλημα της σφραγίδος να τεθεί «εικόνα της θεάς Χλωρίδος» (Αρ. Ετ. αρχ. Π.Ε., αριθ. Πρωτ.8793/ 4 Αυγούστου 1883) . Ο αρχαιολόγος Π. Ευστρατιάδης συμφώνησε με την πρόταση του δημοτικού συμβουλίου και κατόπιν γνωμοδοτήσεώς του επελέγη το εικονιζόμενο έμβλημα που καθορίστηκε με το Β.Δ. της 19ης Αυγούστου 1883 (ΦΕΚ 340/σελ. 1942) : «..ίνα η σφραγίς του δήμου Φύλλου φέρη έμβλημα εν τω μέσω μεν «Νύμφην φέρουσαν εν τη δεξιά δεσμίδα άνθεων» κύκλωθεν δε τας λέξεις «δήμος Φύλλου»..» . Η νύμφη προς συμβολισμό της θεάς των άνθεων Χλωρίδος που ήταν σύζυγος του Ζέφυρου .
Σφραγίδες Κοινοτήτων
Οι σφραγίδες των κοινοτήτων Ορφανών και Σιαμπαλή είναι της δεκαετίας 1920 και 1930 και απεικονίζονται παραστάσεις σχετικά με την ονομασία , την ελληνική μυθολογία, το φυσικό περιβάλλον , την ιστορική τους κληρονομιά . Ειδικότερα η σφραγίδα της κοινότητας Ορφανών είναι πολύ παραστατική , διότι παρουσιάζει δύο ορφανά παιδιά , ένα αγόρι κι ένα κορίτσι δίπλα-δίπλα , με σκυφτά τα κεφαλάκια τους και λυπημένα , δείγμα της ορφάνιας τους . Επίσης η σφραγίδα της κοινότητας Σιαμπαλή απεικονίζει τη θεά Δήμητρα , προστάτιδα της γεωργίας , κρατώντας στο ένα χέρι το δρεπάνι και στο άλλο δεμάτι σταριού .
Ενιππέας
Το όνομα Ενιππέας προέρχεται , κατά την μυθολογία , από τον ωραιότερο των ποτάμιων θεών που λατρευόταν στη Θεσσαλία κατά τον Απολλόδωρο και στην Ήλιδα κατά το Στράβωνα . Το όνομά του συνδέεται με το μύθο για τη γέννηση των «θείων διδύμων» Πηλέα και Νηλέα . Αυτόν αγάπησε η κόρη του Σαλμονέως Τυρώ , πολλοί δε μύθοι πλάστηκαν για τον έρωτα του θεού τούτου και της θνητής νεανίδος . Σύμφωνα μ’ένα μύθο , ο Ποσειδώνας για να κατακτήσει τη νέα και να ενωθεί μαζί της πήρε τη μορφή του Ενιππέα, που ήταν ο αγαπημένος της και απέκτησε απ’αυτή τους δίδυμους Πελία και Νηλέα . Αυτοί , όταν έγιναν άνδρες , ελευθέρωσαν την μητέρα τους , την οποία είχε καταδικάσει ο πατέρας της σε κάθειρξη για το παράπτωμά της . Ο Όμηρος αναφέρει το σχετικό μύθο για τον Ενιππέα στη λ΄ ραψωδία της Οδύσσειας στ. 238 – 261 και μάλιστα λέει ότι ήταν το ομορφότερο ποτάμι απ’ όλα :
«…………………………………………………..
τότε είδα πρώτη την Τυρώ την αρχοντοθρεμμένη
που μου’λεγε πατέρα της το Σαλμωνιό πως είχε
κι ήταν γυναίκα του Κρηθιά, λεβέντη γιου του Αιόλου.
Τον Ενιππέα αγάπησε , το θεϊκό ποτάμι,
απ’ όλα τ’ομορφότερο που βρέθηκαν στον κόσμο.
……………………………………………………»
Επί Τουρκοκρατίας λεγόταν Τσαναρλής (λέξη τούρκικης προέλευσης, που σημαίνει πλατανόρεμα) , επειδή είχε πολλά πλατάνια στις όχθες του . Ιστορικά το όνομα του ποταμού είναι συνδεδεμένο και με δύο μεγάλης σημασίας μάχες . Τον Αύγουστο του 50 π.Χ. ο Ιούλιος Καίσαρ νίκησε τον Πομπήιο σε μια σημαντική μάχη που έγινε στον Ενιππέα, γνωστή ως μάχη των Φαρσάλων . Στους νεότερους χρόνους (23 Απριλίου 1897) έγινε επίσης στον Ενιππέα μια μεγάλη μάχη , μεταξύ των ελληνικών και τουρκικών στρατευμάτων .
Γεωγραφικά ο Ενιππέας είναι ο μεγαλύτερος παραπόταμος του Θεσσαλικού Πηνειού . Πηγάζει από τις βόρειες πλαγιές της Όθρυος (οροσειρά της ανατολικής Στερεάς Ελλάδος) , δέχεται τα νερά πολλών πηγών της περιοχής Δομοκού και αφού δέχεται κατά την ροή του τα νερά των παραποτάμων Σοφαδίτικος , Φαρσαλίτικος και Μπλιούρης , χύνεται στον Πηνειό , κοντά στην κωμόπολη Φαρκαδώνα , ανατολικά των Τρικάλων . Στο νομό Καρδίτσας ενώνεται με το Σοφαδίτη για να συνεχίσει μαζί του την πορεία του προς τον Πηνειό . Ο Σοφαδίτης πηγάζει από το Σμόκοβο , κοντά στον Κέδρο , και αφού ενωθεί με έναν παραπόταμο από το Θραψίμι , περνάει από το χωριό Φίλια . Στη συνέχεια διαρρέει την κωμόπολη των Σοφάδων και χύνεται στον Ενιππέα ανατολικά του Βλοχού . Ένας άλλος παραπόταμος του Ενιππέα ο Καλέντζης ρέει ανατολικά της Καρδίτσας και εκβάλει στον Ενιππέα δυτικά του Βλοχού .
Έχει μήκος 110 χλμ . Σε όλο το μήκος , το ποτάμι , κατά διαστήματα παίρνει μαιανδρικές μορφές και αλλού γίνεται ορμητικό περνώντας μέσα από βαθιά φαράγγια , αλλού σε μέρη όπου δεν υπάρχουν βράχια και στενά περάσματα , απλώνεται και ρέει ήρεμα χωρίς να γίνεται αντιληπτή η κίνησή του και αλλού πάλι , χάνεται σε υπόγειες σήραγγες για να εμφανιστεί ξανά πολλά μέτρα πιο κάτω .
Η βλάστηση του Ενιππέα είναι πυκνή και οργιώδης , στο μεγαλύτερο διάστημα της διαδρομής του , προσδίδοντας στο τοπίο μια σπάνια ομορφιά , μια ομορφιά μοναδική. Στην ευρύτερη περιοχή του Δήμου Φύλλου η βλάστηση του Ενιππέα αποτελείται από χοντρόκορμα πολύκλαδα αιωνόβια πλατάνια και πυκνόφυλλες επιβλητικές ιτιές , ανάμεσά τους οι φτελιές ,οι νερο-ιτιές και οι καναπίτσες(λυγαριές) . Στους μεγάλους κορμούς των πλατανιών αναριχώνται οι περικοκλάδες , οι αγριοκληματαριές και ο κισσός ψάχνοντας τον ήλιο . Οι γεροί κορμοί των πλατανιών αντιστέκονται χιλιάδες χρόνια στα ορμητικά πολλές φορές νερά, προστατεύοντας έτσι τις καλλιεργήσιμες εκτάσεις από τις πλημμύρες. Εκεί οδηγεί ο τσοπάνης τα βοσκήματα για την μεσημεριανή τους ανάπαυση.
Στις πυκνές φυλλωσιές των πλατανιών και των ιτιών βρίσκουν καταφύγιο όλα τα πτηνά που συναντά κανείς στην περιοχή , τα οποία γεννούν και παραμένουν ένα διάστημα ώσπου και πάλι να πάρουν το δρόμο για δροσερότερα καλοκαίρια προς το βορρά ή θερμότερους χειμώνες προς τα νότια .
Το καλοκαίρι , στα μέρη εκείνα , όπου υπάρχουν καλλιεργήσιμα εδάφη , το ποτάμι στερεύει λόγω της άντλησης των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτων για το πότισμα των χωραφιών . Το χειμώνα με τις βροχές και τα χιόνια η στάθμη του νερού ανέβαινε πολύ. Να σημειωθεί εδώ ότι ο Ενιππέας είναι πλούσιος σε ψάρια . Τροφοδοτούσε τους κατοίκους των χωριών με φρέσκη και νόστιμη τροφή και εκτός από βιοποριστική ανάγκη αποτελούσε κι ευχάριστο χόμπυ για μικρούς και μεγάλους όταν αυτό γινόταν κυρίως τους καλοκαιρινούς μήνες .
Βιβλιογραφία : ΓΕΩΡΓΙΟΣ Θ. ΜΠΟΥΡΟΓΙΑΝΝΗΣ ENIΠΠΕΑΣ “Το θεϊκό ποτάμι” ( ΛΑΜΙΑ 2004)
Δραστηριότητα
Η δραστηριότητα του πρωτογενούς τομέα εντοπίζεται στην γεωργία και στην κτηνοτροφία . Το μεγαλύτερο ποσοστό της συνολικής καλλιεργήσιμης έκτασης του Δήμου διαθέτουν τα δημοτικά διαμερίσματα του Φύλλου και της Λεύκης . Το κύριο χαρακτηριστικό της περιοχής είναι η μονομέρεια του παραγωγικού συστήματος το οποίο βασίζεται στην μονοκαλλιέργεια του βαμβακιού .
Στην ευρύτερη περιοχή του δήμου καλλιεργούνται κυρίως βαμβάκι και σιτηρά , όπως επίσης ζαχαρότευτλα και κηπευτικά . Η κτηνοτροφία είναι γενικά περιορισμένη και στηρίζεται κυρίως στη εκτροφή βοοειδών και προβάτων (οι αίγες είναι ελάχιστες) για την παραγωγή κρέατος και κυρίως γάλακτος .
Η εκτροφή χοίρων , ορνίθων και κουνελιών δεν φαίνεται να έχει ιδιαίτερη σημασία για την περιοχή . Στον τομέα της αιγοπροβατοτροφίας λειτουργούν κτηνοτροφικές μονάδες με περισσότερα από 150 ζώα : στη Συκεώνα 5 μονάδες ,στο Φύλλο 3-4 μονάδες, στο Πέτρινο 3 μονάδες, στη Λεύκη 2 μονάδες, στα Ορφανά 2 μονάδες και στην Αστρίτσα 1 μονάδα .
Είθισται οι στάβλοι των ζώων, «τα μαντριά», να βρίσκονται εκτός οικιστικού χώρου.
Εκτός οικισμού επίσης βρίσκονται και οι καλοκαιρινοί υποτυπώδεις στάβλοι «τα τσαρδάκια».
Τα προϊόντα της κτηνοτροφίας είναι κυρίως το γάλα, το οποίο διοχετεύεται στην τοπική αγορά είτε στην πρωτογενή του μορφή είτε σε μεταποιημένη μορφή (τυρί, γιαούρτι) . Τα ζώα είτε πωλούνται σε κρεοπώλες - έμπορους είτε σφάζονται για την τοπική κατανάλωση .
Το ζωικό κεφάλαιο της περιοχής για μεν τα βοοειδή ανέρχεται σε 1.105 (1.023 θηλυκά) ζώα για δε τα πρόβατα στα 27.449 περίπου ζώα .
Oι κοινότητες της περιοχής διαθέτουν σημαντικούς βοσκοτόπους σε επίπεδα ενιαία και εύφορα εδάφη τα οποία βρίσκονται περιμετρικά των οικισμών.
Εμφανίζεται ακόμα και μελισσοκομική δραστηριότητα με πάρα πολλές κυψέλες στο Φύλλο . Σημαντική επίσης είναι και η δραστηριότητα που παρατηρείται σε σχέση με την οικογενειακού – βιοτεχνικού τύπου συσκευασίας και εμπορίας μελιού .
Η επιχειρηματική δραστηριότητα του δήμου εμφανίζεται στον δευτερογενή και τριτογενή τομέα . Ο δευτερογενής τομέας στην περιοχή του δήμου είναι εν μέρει αναπτυγμένος και κατά κύριο λόγο δραστηριοποιούνται μια σειρά οικογενειακών επιχειρήσεων . Συγκεκριμένα υπάρχουν 47 επιχειρήσεις με 80 θέσεις εργασίας , από αυτές οι 2 είναι μονάδες μεταποίησης αγροτικών προϊόντων με 30 θέσεις εργασίας . Οι υπόλοιποι βιοτεχνικοί κλάδοι αφορούν τις ξύλινες κατασκευές , τη ζαχαροπλαστική , τις μεταλλικές κατασκευές , τα άλευρα . Ο τριτογενής τομέας παραγωγής παρουσιάζει ανάπτυξη στην έδρα του δήμου , την Ιτέα , λόγω θέσης , υποδομής και πληθυσμού . Στην περιοχή του δήμου υπάρχουν 118 επιχειρήσεις με 164 θέσεις εργασίας .
Γεωλογικά Χαρακτηριστικά
Τα νεότερα ιζήματα , αποτέλεσμα της αποστράγγισης της περιοχής , συνίστανται από εναλλαγή αργίλων – μάργων , ιλύος και λεπτομεσόκοκκης άμμου –χολικών .
Το πάχος των ιζημάτων αυτών υπερβαίνει τα 200 μ.
Το γεωλογικό υπόβαθρο αποτελείται από σύστημα αργιλικών σχιστόλιθων –μαργαϊκών ασβεστόλιθων .
Οι λεκάνες απορροής των υδατορευμάτων καλύπτονται από ιζηματογενή και εκρηξιγενή πετρώματα .
Το γεωλογικό υπόβαθρο της περιοχής παρουσιάζει έντονο τεκτονισμό και μεγάλες κλίσεις .
Το έδαφος δεν παρουσιάζει μεγάλη υδατοπερατότητα .
Η ύπαρξη ρηγμάτων στην ευρύτερη περιοχή επιβεβαιώνεται από τους καταστρεπτικούς σεισμούς που έπληξαν την περιοχή το 1954 .
Από τους σεισμολογικούς χάρτες της Ελλάδας προκύπτει ότι στην περιοχή υπάρχουν πολλά επίκεντρα , τα οποία έχουν δημιουργήσει κυρίως επιφανειακούς σεισμούς από 6,5 έως 7,0 βαθμούς της κλίμακας Ρίχτερ .
Φυσικό Περιβάλλον
Τα πιο κοινά είδη είδη πτηνών είναι: καρδερίνα, ορτύκια, σπουργίτια, κοτσύφια, τρυγόνια, γεράκια, κίσσες, κουκουβάγιες .
Όσον αφορά την χερσαία πανίδα συναντώνται : λύκοι, αλεπούδες, νυφίτσες, κουνάβια, λαγοί, σκίουροι, σκαντζόχοιροι, καθώς και διάφορα είδη ποντικιών χελώνας, σαύρας και φιδιών .
Η ασυνεχής ροή των υδατορευμμάτων που διαρρέουν την περιοχή δεν επιτρέπει την διαβίωση ιχθυπανίδας .
Στα πεδινά της περιοχής ,όπου η παροχή των ποταμών - ρεμάτων είναι κατά κανόνα συνεχής ,παρά την ρύπανση των υδάτων από γεωργικές και άλλες δραστηριότητες απαντώνται κάποια είδη ψαριών όπως ασπρόψαρα, λαβράκια, χέλια, καραβίδες, κλπ.
Εδαφολογικές συνθήκες
Στο πεδινό τμήμα της περιοχής οι κλίσεις που παρουσιάζονται είναι μικρές της τάξης του 0,3% . Οι μικρές κλίσεις του εδάφους και η έλλειψη επαρκούς αποστραγγιστικού δικτύου, προκαλούν λίμνασμα των όμβριων υδάτων κατά τους χειμερινούς μήνες . Τα υψόμετρα στην περιοχή, ως τις παρυφές των λόφων, κυμαίνονται από 110 μ. έως 180 μ. περίπου . Με βάση την προέλευσή τους, τα εδάφη ανήκουν στην κατηγορία των αζωνικών – αλλουβιακών εδαφών . Στα πεδινά, η βαρεία έως μέση σύσταση των εδαφών, σε συνδυασμό με την βραδεία διαπερατότητα και την ύπαρξη στρώματος μάργας σε μικρό βάθος (0,5-1,5 μ.) δεν συνεπάγονται ευμενείς συνθήκες στράγγισης με αποτέλεσμα την πρόσκαιρη κατάκλιση .
Η υγρασία των εδαφών έχει χαρακτηρισθεί μέτρια έως χαμηλή .
Το σύνολο των εδαφών είναι επίπεδο με ελαφρές κλίσεις και παρουσιάζουν έλλειψη ασβεστίου ενώ τα επίπεδα οργανικής ουσίας είναι χαμηλά με εξαίρεση τις λεγόμενες << μαυρογαίες >>.
Η μέση ετήσια θερμοκρασία ανέρχεται σε 15,3 βαθμούς Κελσίου .
Μνημεία
Τα καταγραφόμενα βυζαντινά και μεταβυζαντινά μνημεία στην περιοχή του Δήμου Φύλλου είναι στην Αστρίτσα ο Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου , ένα από τα πολλά μνημεία του 19ου αι . στον πεδινό χώρο του νομού , στη Λεύκη ο Ιερός Ναός του Αγίου Γεωργίου , μια τρίκλιτη βασιλική με υπερυψωμένο φωταγωγό , που εσωτερικά κοσμείται με εξαιρετικής τέχνης τοιχογραφίες του 18ου αι., το τέμπλο χρονολογείται στο 1759 , στην Ιτέα η εκκλησία του Αγίου Αθανασίου είναι χτισμένη το 1800 μ.Χ. με αγιογραφίες , τέμπλο και πηγάδι στο εσωτερικό της , στα Ορφανά η εκκλησία του Αγίου Στεφάνου χτισμένη το 1810 μ.Χ., η οποία όμως έχει γκρεμισμένη τη στέγη της (είναι καταγεγραμμένη από την Υπηρεσία Βυζαντινών Μνημείων), στο Πέτρινο η εκκλησία του Αγίου Αθανασίου χτισμένη το 16ο αι. και στη Συκεώνα η εκκλησία της Θεοτόκου χτισμένη το 1836 μ.Χ. με αγιογραφίες, ακόμη υπάρχει προϊστορικός οικισμός χτισμένος πριν 6000 χρόνια στη θέση «Μυτιρίζι» . Τα καταγραφόμενα νεώτερα μνημεία του δήμου είναι στην Ιτέα η παλιά τοξωτή γέφυρα , ένα από τα πιο αξιόλογα και πιο αντιπροσωπευτικά δείγματα στο είδος της στον κάμπο της Θεσσαλίας . Βρίσκεται στην είσοδο του χωριού, δίπλα στην καινούργια γέφυρα. Με την Υ.Α. 31/285/29.1.86. που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ 104/β/14.3.86, η τοξωτή γέφυρα χαρακτηρίστηκε διατηρητέο μνημείο και είναι ένα δείγμα της εξέλιξης της αρχιτεκτονικής γεφυριών στην Ελλάδα.
Είναι κατασκευασμένη από λευκό και γκρι ασβεστόλιθο. Δεν υπάρχουν μαρτυρίες για την ιστορία της. Η κατασκευή της τοποθετείται χρονικά επί τουρκοκρατίας, περίπου στα τέλη του 18° αιώνα και αρχές του 19° αιώνα.
Συγκεκριμένα η γέφυρα βρίσκεται πάνω από την παλιά κοίτη του Ενιππέα κι έχει δύο μεγάλα ισομεγέθη και συμμετρικά τοποθετημένα τόξα και ένα μικρότερο τρίτο στη μέση της γέφυρας , κάτω από το πιο ψηλό σημείο της, που ήταν ανακουφιστικό άνοιγμα για τις περιόδους πλημμυρών . Να σημειωθεί εδώ ότι το γεφύρι είναι συνδεδεμένο με ιστορικές μνήμες των κατοίκων του χωριού . Yπάρχει επίσης μαγούλα με αρχαιολογικό χώρο (εικάζεται ότι ήταν χτισμένο νεκροταφείο) .
Παράλληλα , στην Αστρίτσα νεώτερο μνημείο είναι το κονάκι Κοέν , που αποτελεί ιδιοκτησία του ιδιώτη Α. Καραγιώτα , στο Πέτρινο ένα τούρκικο κονάκι στο κέντρο του χωριού και το σπήλαιο Δρακότρυπας στο λόφο Γκόρμπα , στη Λεύκη μια μικρή πέτρινη γέφυρα και στο Φύλλο μια ξύλινη και μια πέτρινη γέφυρα .
Πολιτισμός - Εκδηλώσεις
Στην περιοχή υπάρχει ποικιλία εκδηλώσεων , θρησκευτικών , τοπικών , πολιτιστικών και αθλητικών . Σε κάθε κοινότητα υπάρχει ένας πολιτιστικός σύλλογος (και συναφείς) που διοργανώνει τις εκδηλώσεις (σε συνεργασία ή όχι με τον αθλητικό σύλλογο και την κοινότητα) είτε στην έδρα του κυρίως, είτε στις κοινότητες, και είναι:
Εκπολιτιστικός – Μορφωτικός Σύλλογος Ιτέας .
Πολιτιστικός Σύλλογος Φύλλου .
Σύλλογος γυναικών Λεύκης , δημιουργήθηκε το 2004 .
Πολιτιστικός Σύλλογος Ορφανών .
Αθλητικός Σύλλογος Συκεώνας ‘‘ Ο Αχιλλέας ’’.
Εκπολιτιστικός – Μορφωτικός Σύλλογος Συκυωνιτών Λαρίσης ‘‘Ο Αχιλλεύς’’.
Εκπολιτιστικός – Μορφωτικός Σύλλογος Συκυωνιτών Αθηνών ‘‘Ο Αχιλλεύς’’.
Συγκεκριμένα λαμβάνουν χώρα οι παρακάτω εκδηλώσεις :
Αστρίτσα: Τον 15Αύγουστο γίνεται το ετήσιο πανηγύρι .
Ιτέα: Γίνεται πανηγύρι στις 2 Μαΐου (μόνο θρησκευτική εκδήλωση), γίνεται 2ήμερη λαϊκή βραδιά . Διοργανώνεται καρναβάλι καθώς και λαϊκές βραδιές σε κέντρα της Καρδίτσας . Όσον αφορά το καρναβάλι με το 500/19-6-1997 έχει συσταθεί νομικό πρόσωπο με την επωνυμία «ΚΑΡΝΑΒΑΛΙ ΙΤΕΑΣ» με σκοπό τη διοργάνωση του καρναβαλιού , την εκμετάλλευση των θετικών παραμέτρων για την ανάπτυξη και αναβάθμιση της κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής του τόπου. Κάθε χρόνο την Καθαρά Δευτέρα διοργανώνεται παρέλαση καρναβαλιστών, χορευτικά συγκροτήματα και σερβίρισμα νηστίσιμων φαγητών.
Λεύκη: Γίνονται δύο πανηγύρια του Αγίου Γεωργίου και Πέτρου και Παύλου .
Ορφανά: Ετήσιο πανηγύρι του Αγίου Δημητρίου .
Πέτρινο: Ετήσιο πανηγύρι του Αγίου Δημητρίου . Διοργανώνεται και γιορτή καρπουζιού.
Συκεώνα: Ετήσιο πανηγύρι στις 8 Σεπτεμβρίου και 26 Ιουλίου .
Φύλλο: Διοργανώνουν τα «Φύλεια», τριήμερες εκδηλώσεις κάθε Αύγουστο .